Głównymi bohaterami powieści są członkowie rodziny Jastrzębskich- ojciec, zapracowany architekt, matka, poświęcająca czas swoim dzieciom, oraz pomysłowe rodzeństwo- To i To, Tomek i Tosia. Dwunastoletni chłopiec, urodzony przywódca z gorącym temperamentem, ciągle podpada ojcu- mieszkając u babci wybrał się na wagary, więc został karnie wyekspediowany do ciasnego mieszkanka w Warszawie, gdzie przebywała już reszta rodziny. Musiał na nowo ustalać swoją pozycję w szkole, co nie udało mu się w stu procentach- choć koledzy go polubili, skończył z poprawką z historii do klasy siódmej. Dla przepracowanego ojca była to kropla, przepełniająca czarę- zdecydował on, iż Tomek i o rok młodsza siostra rozdzielą się podczas wakacji spędzanych u rodziny w lipcu. Chłopak pojedzie do wuja do leśniczówki pod Lublin, aby ten trzymał go twardą ręką, zaś Tosia, zgodnie z planem, wybierze się do cioci koło Raduni. Stało się jednak inaczej.
W skutek nieporozumienia z kolegami Tomek zdecydował się złamać ojcowski zakaz opuszczania domu i udał się, aby wyjaśnić sprawę za pomocą pięści. Zawistny Czesiek oskarżył bowiem chłopca o to, iż ten w ukryciu przebiera się damskie rzeczy i szydełkuje. Powodem tej zabawnej pomyłki była Tosia, niezwykle podobna do brata. Jednakże w czasie nieobecności Tomka przyszło zawiadomienie o jego wcześniejszym wyjeździe. Tosia, bojąc się gniewu ojca, zdecydowała się udawać brata i pojechała zamiast niego. Gdy chłopiec wrócił do domu nie miał innego wyjścia, jak przyjąć narzuconą mu rolę. Ubrany w sukienkę musiał plotkować z Krysią, najlepszą przyjaciółką Tosi, a następnie wyruszyć w drogę do cioteczno-ciotecznych- Eli, Celi, Adeli i Józinka.
Dla dwójki rodzeństwa wakacje te stanowią prawdziwą próbę charakteru-Tomek musi zmierzyć się z obowiązkami domowymi, takimi jak pranie, sprzątanie czy gotowanie, a Tosia- podołać chłopięcym zabawom: wspinaniu się na drzewa, jeździe konnej itp. Oboje wychodzą z tego obronną ręką. Chłopiec potrafi odpowiednio „ustawić” cioteczno-ciotecznych, urządzając AKD- Atomowe Kierownictwo Domu-sprytnie rozdziela obowiązki. Dodatkowo umiejętnie godzi spokrewnione ze sobą dziewczynki z gromadą chłopców z sąsiedztwa- cyganami i rudzielcami. Jego warszawskie obycie imponuje obu stronom, a wspaniała inscenizacja bitwy z Krzyżakami (w tej roli słoneczniki) doprowadziła do ostatecznego pojednania.
Tosia także broniła honoru swego brata- odważnie podołała stawianym przed nią wyzwaniom, zyskując sympatię wujostwa i kuzynów. Zdradziła się dopiero pod koniec, nie chcąc pozwolić, by wujek obciął „bratankowi” odhodowane z takim trudem włosy.
Przygody rodzeństwa kończą się szczęśliwie przyjazdem do Warszawy i wyjawieniem swych zabawnych przygód rodzicom.
Więcej streszczeń na temat Dziewczyna i chłopak, czyli heca na czternaście fajerków