Upływ czasu fascynował ludzi epoki baroku. W poezji tego okresu
występował motyw przemijania
ludzkiego życia. Kresem tego życia staje
się śmierć. W utworach baroku występuje topos marności -
vanitas. Nazwa
toposu wywodzi
sie z Księgi Koheleta, w których występują słowa:
"Vanitas vanitatum et omnia vanitas"
Sonet I M. Sępa-Szarzyńskiego to jeden z wielu barokowych utworów
podejmujących motyw przemijania
człowieka. Sępa nie interesuje jednak
sama natura czasu. Świadomość upływu chwil jest dla niego punktem
wyjścia do refleksji nad ludzkim losem. Wiersz otwiera obraz nieba,
które jest przecież wieli zegarem natury. Upływ dni, miesięcy oraz pór
orku wyznaczany jest przez ruch sfer niebieskich i wędrówkę słońca po
nieboskłonie. Początkowe wersy zawierają aluzję do słynnej
horacjańskiej ody poświęconej nieuchronności ludzkiego losu. Niebo
obraca sie nad naszymi głowami, przypominając nam o nieuniknionym końcu
wszystkich rzeczy.
Sęp jest zafascynowany ruchem świata. Ruch nieba jest w sonecie
gwałtowny, szaleńczy. Pod tym szaleńczo wirującym kosmicznym zegarem
odbywa się dramat ludzkiego żywota. Poeta przedstawia rozpaczliwą
ucieczkę człowieka przed śmiercią, która może w jednej chwili zamienić
rozkosze żywota w nędzne konania. Paradoksem jednak jest, że uciekając
przed śmiercią zbliżamy sie do niej
zarazem. Sęp nie wierzy w
możliwości człowieka. Dlatego nie przeraża go sama wizja nieuchronnego
końca, ile lęka się śmierci w grzechu i wiecznego potępienia. Człowiek
pozbawiony pomocy Boga musi grzeszyć. Im dłużej wiec istnieje, tym
więcej popełnia błędów. Ludzkie grzechy są wynikiem niewłaściwego
wyboru. Staramy się bowiem o "moc", "rozkosz" i "skarby", zapominając,
że prawdziwe szczęście może nam zapewnić jedynie Bóg. Wedle Sępa nie
można kochać zarazem Stwórcy i stworzenia. Trzeba wybierać: albo Bóg,
albo świat. Starania o dobra materialne odwodzą nas od jedynej
prawdziwej wartości- Boga. Dlatego wszystko co cielesne jest złe. Świat
oferuje człowiekowi tylko wartości pozorne, które są zaledwie
"cieniami'' prawdziwych. Sonet kończy sie zdaniem wykrzyknikowym, w
którym zawiera sie zarówno życzenie jak i lęk. Życzenie, by należeć do
tych, którzy wybrali właściwie, lęk, że łatwo można ulec pokusom.
Więcej recenzji na temat Sonet I "O krótkości i niepewności na świecie żywota człowieczego"