Akcja opowiadania rozgrywa się w Warszawie pod okupacją, kiedy
narrator był jeszcze na wolności, przed dostaniem się do
obozu i pracował w przedsiębiorstwie handlującym materiałami
budowlanymi.
- utwór ukazuje wydarzenia, które toczą się w ciągu jednego dnia w lutym 1943 roku w
Warszawie na Pradze,
- elementem wiążącym ten utwór z opowiadaniami obozowymi jest postać
narratora; we wszystkich opowiadaniach obozowych narratoremjest Tadeusz,
- Borowski w opowiadaniu nie ukazuje walki z
okupantem, ruchu oporu, konspiracji lecz walkę
ludzi o przetrwanie, ich
pogoń za zarobkiem w celu zdobycia żywności, opału i ubrania,
-w utworze są sceny z uroczystości weselnej, funkcjonowania
przedsiębiorstwa zajmującego się handlem materiałami budowlanymi i z
rzeczywistości okupacyjnej -
łapanek, grozy,
- w małym pokoiku za kantorem przedsiębiorstwa odbywa się uroczystość
weselna pary muzyków (Zofii Neugebauer i Jerzego Kreutza); goście
weselni to wykształcona młodzież inteligencka, którą okupacja zmusiła
do pracy fizycznej,
- przed bramę przedsiębiorstwa zajeżdża furmanka z "dobytkiem" starej
Żydówki-doktorowej, której udało się wydostać z getta, ale która nie
doczekawszy się, mającej także uciec córki, wraca dobrowolnie z
powrotem do swoich, mimo iż tam czeka ją śmierć,
- Maria rozwozi bimber produkowany w mieszkaniu Jana, kierownika firmy,
- w przedsiębiorstwie handlującym materiałami budowlanymi kradną wszyscy,
- w pobliskiej szkole przetrzymywani są ludzie z łapanek ulicznych,
których hitlerowcy zamierzają wywieźć w głąb Niemiec na roboty, ale
pilnujący ich gestapowcy za odpowiednią opłatą wypuszczają
"wykupionych" na wolność pod osłoną nocy,
- Tadeusz niepokoi się o Marię, która nie wraca, a na mieście trwa przez cały dzień łapanka,
- za ogrodzeniem prz.edsiębiorstwa przejeżdżają ciężarówki wypełnione
ludźmi z ulicznych łapanek; bezradny narrator - Tadeusz patrzy na
ukochaną odjeżdżającą do obozu zagłady (narzeczona Borowskiego, Maria
Rundo, przeżyła wojnę i obóz i po powrocie do kraju zostałajego żoną).
Zajęcia, przeżycia i postawy moralne ludzi w latach
okupacji -życie ludzi w okupowanej Warszawiejest trudne, chociaż zbliżone do
normalnego; jest w nim miejsce na uroczystości weselne, miłość, naukę,
książki, rozmowę o poezji, przygotowywanie zbioru własnych wierszy, jak
w przypadku Tadeusza, dla którego poezja stanowi możliwość ucieczki od
przykrej rzeczywistości okupacyjnej,
- głównym sensem życia ludzi jest walka o biologiczne przetrwanie
okresu okupacji; aby żyć
handlują wszystkim, czym tylko można - mięsem,
wędlinami, bimbrem, lepikiem, tonem, wapnem,
- handlują wszyscy, od właściciela ukazanego w utworze przedsiębiorstwa
do narratora; Tadek handluje cementem i bimbrem, który Maria
rozprowadza po mieście (wcześniej sprzedawał "na boku" ton i kredę);
handlując nielegalnie, przygotowuje równocześnie swój debiut poetycki,
- handlują nawet Żydzi i Niemcy,
- interesy handlowe zatrzymują w getcie córkę i zięcia doktorowej,
- Niemcy, dostawcy materiałów budowlanych, handlują cementem "na lewo",
a żandarmi pilnujący uwięzionych w szkole ludzi, handlują nimi,jak
zwykłym towarem; rodziny ofiar wykupują u nich za łapówki swoich
bliskich;
- na skutek pokątnego handlu, oszustwa, łapówek, słowem nielegalego życia gospodarczego, bogacą się właściciele i kierownicy
firm, spekulanci współpracujący z okupantem oraz niemieccy dostawcy.
Atmosfera lat okupacji:
- życie jest nerwowe, tymczasowe, pozorne i sprowadza się w zasadzie do pogoni za interesami
- zarobkiem, wyżywieniem, ubraniem; wykruszały się wówczas i traciły
znaczenie wartości wyższe,jak miłość, kultura, a utwierdzały się
bezwzględne, drapieżne prawa walki o byt, najmocniej odczuwane są
łapanki uliczne ludzi oraz groźba wywózki do Niemiec jako niewolników,
bezpłatnej siły roboczej, istnieje zagrożenie i terror, choć
nieporównywalnie mniejszy niż ten, który ukazują opowiadania obozowe
pisarza; okupacja ukazana w tym opowiadaniu jest jakby wstępem do
rzeczywistości obozowej.
Opublikowano dnia:
listopada 21, 2007
Więcej recenzji na temat Pożegnanie z Marią