Główne wydarzenia:
- Tryb życia pana Tomasza, jego zamiłowania i słabości; niechęć do
kataryniarzy i katarynek.
- Nowi lokatorzy w kamienicy; (do mieszkania
położonego naprzeciwko okien pana Tomasza wprowadzają się dwie panie z
niewidomą dziewczynką; mecenas często obserwuje swe sąsiadki i smutne,
samotne dziecko).
- Przyjście kataryniarza; (pan Tomasz, słysząc dźwięki katarynki, postanowił zwymyślać kataryniarza).
- Szczęście dziewczynki; (mecenas spostrzegł, że
mała tańczy przy muzyce wydobywającej się z katarynki, jest bardzo
wesoła, uśmiecha się).
- Zmiana postawy pana Tomasza; (lokaj wprowadza do
pana Tomasza stróża, który źle wypełnił swe obowiązki i wpuścił na
podwórko, wbrew zakazom, kataryniarza; Pan Tomasz nie gniewa się,
zmienia swe wcześniejsze polecenia dotyczące
kataryniarzy; spisuje
adresy kilku okulistów i wychodzi).
Problematyka:
Nowela ukazuje losy nieszczęśliwej, niewidomej
dziewczynki oraz losy bogatego mecenasa, który przezwycięża swoje
uprzedzenia, by ofiarować nieszczęsnej chwile radości. Losy
bohaterów połączyła katarynka (bohater tytułowy), która wpływa na rozwój wydarzeń.
Prus poruszył problem konieczności niesienia pomocy pokrzywdzonym przez los.
Kompozycja utworu:
- prezentacja bohaterów (pana Tomasza, następnie rodziny niewidomej dziewczynki);
- punkt kulminacyjny (losy pana Tomasza i losy dziecka splatają się);
- pointa czyli zaskakujące zakończenie utworu (pan
Tomasz zmienia swe postępowanie: pozwala wpuszczać kataryniarzy,
postanawia pomóc dziecku); nowela "urywa" się, czytelnik musi sam
dopowiedzieć sobie dalsze losy bohaterów; jest to cecha
charakterystyczna dla noweli, w ten sposób autor nawiązuje kontakt z
czytelnikiem, zmusza go do myślenia o problemie.
Bohaterowie:
Pan Tomasz
- wykształcony, starszy jegomość, z zawodu adwokat;
- pedantyczny, systematyczny, samolubny;
- miłośnik sztuki, wróg katarynek i kataryniarzy;
- przeżywa wewnętrzną przemianę (bohater
dynamiczny), budzi się w nim silne współczucie, przezwycięża niechęć,
staje się altruistą.
Niewidoma dziewczynka
- ośmioletnia sąsiadka pana Tomasza;
- cicha, smutna, samotna, jedynym jej zajęciem było siedzenie przy oknie i zabawa lalką;
Postacie epizodyczne: lokaj, stróż, kataryniarz.
Zagadnienia do omówienia:
Prezentacja głównych bohaterów.Rola narracji w kreowaniu postaci literackiej.Funkcja motywu katarynki.