Jeśli Iliada była poematem wojennym, to głównym motywem Odysei są przygody powracającego spod Troi do domu Odyseusza-króla
Itaki, jednego z najważniejszych bohaterów zmagań pod Troją.Po autorskim apelu do Muzy o natchnienie , dowiadujemy
sie, że gniew Posejdona nie pozwala Odysowi powrócić do rodzinnej Itaki,
gdzie rozpanoszyli sie zalotnicy zabiegający o rękę jego żony Penelopy, co było także równoznaczne z zamiarem objęcia tronu Itaki. Tymczasem Telemach, młodszy syn Odyseusza wyrusza na poszukiwanie wieści o ojcu. Pomaga mu w tym Atena występująca w postaci Mentora.W Pylos u Nestora, na jego wspaniałym dworze, Telemach nie uzyskał żadnych informacji. W Lakajdemonie, u Menelaosa, było podobnie. Król zatrzymał u siebie Telemacha przekonanego o śmierci ojca. Tymczasem trwa wędrówka Odysa, który spod Troi wyruszył na czele dwunastu okrętów. Walczył na wyspie Kilkonów, wiatr pognał jego statki do kraju Lotofagów jedzących kwiaty. W kraju Cyklopów oślepił Polifema staczając z nim zaciętą walkę, Nastepnie przebywał na wyspie Eola. Otrzymał od sprzyjającego mu boga skórzany miecz mieszczący w sobie wszystkie przeciwne wiatry. Odtąd szybko płynęli w stronę Itaki, widzieli już nawet jej wybrzeża. Niestety towarzysze Odysa, ciekawi zawartości worka, rozwiązali miech. Na skutek tego rozszalałe wiatry zagnały ich znów na wyspę Eola, ale tym razem rozgniewany bóg odmówił im pomocy, przepędził Odysa.Katastrofa nastąpiła w kraju olbrzymów, ludożerców Lastrygonów. Ocalał tylko jeden okręt i on dotarł do wyspy bogini Kirki. Zaproszonych na ucztę żeglarzy napojono czarodziejskimi ziołami i zamieniono w świnie. Odys(pozostawał wtedy na Okręcie) dostał od boga Hermesa jeszcze mocniejsze ziele, zmusił Kirkę do odczarowania jego ludzi. W pałacu gościł przez cały rok. W końcu zatęsknił za ojczyzną. Kirke przed wyrażeniem zgody na odpłyniecie, kazała odbyć Odysowi i jego towarzyszom podróż do podziemi, gdzie dusza wieszczka Terejasza przedstawiła bohaterowi przepowiednię:nie powinien jeśc krów Heliosa, wprawdzie wróci do domu, ale na cudzym statku, pozostając sam. Zabije też zalotników żony. Dowiaduje sie także, że Penelopa pozostaje mu cały czas wierna.żeglarze, szczęśliwie minąwszy wyspę Syren przepłynęli między dwoma potworami:Scylla i Charybdą. Niestety Scylla pożarł sześciu ludzi załogi. Wędrowcy przybyli do Trynakii gdzie pasły się święte krowy Heliosa. Chwila nieuwagi Odysa sprawiła,że jego ludzie zabili i zjedli najpiękniejsze z krów, za co Helios rozbił im statek.Odys pozostał sam. Następnie dotarł do wyspy Ogigi, gdzie był więziony 7 lat i cudem uniknął ślubu z panującą tam boginią . Po interwencji Zeusa został uwolniony. Po rozbiciu tratwy, nagi dopłynął do wyspy Feaków. Za sprawa Ateny, pomogła mu Nauzykaa, córka tamtejszego króla. Jej ojciec hojnie obdarował Odysa, odesłał go na swoim okręcie na Itakę. Odys poszedł do chaty pasterza Eumajosa, zapoznał się z jego historią. Tam spotkał się (dzięki Atenie) z powracającym ze Sparty Telemachem. Wszyscy idą do pałacu. Odys nierozpoznany, w przebraniu żebraka. Zalotnicy drwią z niego, lituje sie nad nim tylko Penelopa. Nazajutrz Penelopa urządza zawody łucznicze. Zapowiada, że najlepszy łucznik zostaje jej mężem. Jednak nikt nie umie strzelać wystarczająco celnie. Dopiero Odys bez trudu przeszywa strzałą otwory w dwunastu toporach. Grzmi Dzeus:Odys,Telemach, Eumajos i pasterz Filojtios ruszają z bronią na przerażonych zalotników. Atena jako Mentor, zagrzewa ich do walki. Zalotnicy zostają zabici. Penelope z trudem przychodzi uwierzyć, że żebrak to jej mąż. Niektórzy mieszkańcy Itaki chcieli pomścić zalotników, jednak Atena, na rozkaz Dzeusa, nie dopuściła do walki.