Tren to gatunek poezji żałobnej ukształtowany w starożytnej Grecji. Jest rodzajem pieśni lamentacyjnej o charakterze elegijnym (podobnej do elegii, o treści poważnej, refleksyjnej, utrzymanej w tonie smutnego rozpamiętywania lub skargi).
Tren wyraża żal z powodu czyjejś śmierci, rozpatruje czyny i myśli zmarłego. Zawiera też pochwalę zalet i zasług zmarłej osoby."Treny" Kochanowskiego odbiegają jednak od normy z dwóch powodów. Po pierwsze są poświęcone nie osobie znanej i godnej, ale małej córce autora. Po drugie tren jest pojedynczym samodzielnym wierszem, a "Treny" Kochanowskiego to zbiór 19 utworów, z których każdy zachowuje swoją odrębność, ale wszystkie one składają
sie w logiczną, celowo ułożoną i spójną kompozycyjnie i treściowo całość."Treny" jako całość zbudowane są na kształt epicedium (starogreckiej pieśni chóralnej śpiewanej przy łożu zmarłego, wyrażającej żal z powodu śmierci i głoszącej pochwałę jego zalet obywatelskich i osobistych). Poszczególne części epicedium to comploratio (opłakiwanie), laudatio (pochwała) i consolatio (pocieszenie). W "Trenach" można wyróżnić te części - comploratio to treść pierwszych pięciu trenów, laudatio pojawia sie od "Trenu VI", a consolatio to przede wszystkim "Tren XIX", w którym nieżyjąca matka
poety z Orszulą na ręku pojawia sie strapionemu ojcu we śnie, aby go pocieszyć i pogodzić z losem.Prócz tych 3 zasadniczych części, można, zgodnie z poetykami renesansowymi, odnaleźć jeszcze expositio (wstęp) - dedykacja i 2 pierwsze treny, a także exhoratio (napomnienie) - tren ostatni.Ze względu na układ treści w "Trenach" można wyróżnić 2 zasadnicze wątki: opiewanie Urszuli i jej zgonu oraz narzekanie na śmierć, na własna dolę i tragedię, dla której szuka sie pociechy. Wątek Urszuli rozpoczyna sie w "Trenie III" i kontynuowany jest w trenach V, VI, VII, VIII. Oba wątki zbiegają sie w konsolacyjnym "Trenie XIX", w którym ukazuje się córka poety, a jednocześnie jego matka wygłasza sądy ogólne o życiu i śmierci. Taka Konstrukcja pozwala na oddanie ojcowskiego bólu, a zarazem wypowiedzenie sądów o wartości ludzkiego życia i nieuchronności śmierci.O spoistości budowy cyklu
trenów świadczy to, że kolejne
Treny odpowiadają naturalnej kolejności wypadków i przeżyć duchowych poety: "Tren V" to nagła i gwałtowna choroba, "Tren VI" opisuje ostatnie chwile życia Urszulki, "Tren VII" to ubieranie zmarłej i składanie jej do trumny, "Tren VIII" to wyniesienie ciała z domu (pustka w domu), "Tren XII" - pogrzeb i "Tren XIII" - stawianie nagrobka.O spoistości cyklu decydują także liczne powtórzenia i nawiązania, np. motto wzięte z Homere, mówiące o tym ,że umysły i losy ludzkie podlegają wyrokom boskim, zostało powtórzone w "Trenie II" i "Trenie XVI".Kompozycja "Trenów", nowatorska w ówczesnej poezji, jest głęboko przemyślana i konsekwentna - zarówno jeśli chodzi o stronę artystyczną, jak i oddanie psychologicznych stanów poety. Połączenie różnorodnych wątków - bolejącego nad stratą swej córki ojca; poety, który zwątpił w siłę poetyckiego słowa i wartość swojej poezji; myśliciela-stoika, uważającego, ze świat jest harmonijny i doskonały, a człowiek stworzony na podobieństwo Boga, zaś osiągnięcie szczęścia zależy wyłącznie od jednostki - pozwoliło ukazać psychologiczna sytuacje Kochanowskiego w rozmaitych aspektach emocjonalnych i intelektualnych. Kunsztowna, choć przejrzysta i logiczna kompozycja: nawiązanie do struktury epicedium, przeplatanie sie wątków i motywów, kontynuacja tradycji literackiej a zarazem polemika z nią - czynią z "Trenów" jedyny w swoim rodzaju w literaturze polskiej "poemat filozoficzny". Jednocześnie, dzięki sile i kształtowi wyrażanego uczucia, "Treny" pozwalają do dziś wzruszać się cierpieniami ojca i zamyślić nad ludzką dolą.
Więcej recenzji na temat Treny-kompozycja