Streszczenie
„Potopu” W 1654 r. Chmielnicki poddaje
się Rosji, co staje się przyczyną wojny
polsko-rosyjskiej - dwie potężne armie rosyjskie wkraczają w tym roku na Litwę
i Białoruś. O tej wojnie wspomina Sienkiewicz nazywając ją, ze względu na
cenzurę carską, wojną z Septentrionami, z Chowańskim itp. Herakliusz Bilewicz,
przedstawiciel możnego rodu żmudzkiego, w testamencie przekazał cały majątek
wnuczce Aleksandrze, oddając ja pod opiekę szlachty laudańskiej i wyznaczając
na męża Andrzeja Kmicica, któremu też zapisał wieś Lubicz. Styczeń 1655 r.
Prezentacja i konkury Kmicica w Wodoktach, pobyt w Lubiczu (pijatyki i rozpusta)
Zemsta na Butrymach (kompani Kmicica sprowokowali konflikt i zostali wybici
przez okoliczną szlachtę. Kmicic w odwecie morduje mieszkańców Wołomontowicz.
Oleńka ukrywa go przed Butrymami, ale już bezpiecznego wypędza zrywając
zaręczyny) Porwanie Oleńki przez Kmicica, oświadczyny Wołodyjowskiego
(Wołodyjowski rani w pojedynku Kmicica, ale postanawia pomóc warchołowi w
odzyskaniu dobrej reputacji). Wiosną 1655 r. Szwedzi pod wodzą Wittenberga
napadają na Polskę. Wykorzystują okazję, że Polska toczy walki z Rosją.
Pierwsze uderzenie skierowane jest na Wielkopolskę. Wojskom szwedzkim
towarzyszy podkanclerzy koronny Hieronim Radziejowski (skazany na banicję za
intrygowanie przeciw królowi Janowi Kazimierzowi i za warcholstwo uciekł w 1652
r. do Szwecji). Kapitulacja pod Ujściem (wojewoda poznański Krzysztof Opaliński
w towarzystwie Radziejowskiego i Wirtza przekazują królowi szwedzkiemu władzę
nad Wielkopolską). Król Jan Kazimierz, nie zdoławszy nakłonić pospolitego
ruszenia do walki z najeźdźcą, rusza w kierunku Krakowa, powierzając jego
obronę Stefanowi Czarnieckiemu. Uczta w Kiejdanach, Kmicic stronnikiem
Radziwiłła (Na Litwę dotarli Zagłoba oraz bracia Jan i Stanisław Skrzetuscy,
chcą u boku wielkiego hetmana litewskiego Janusza Radziwiłła bronić kraju. W
Upicie dołączył do nich Michał Wołodyjowski. W Kiejdanach przebywa już Oleńka,
której towarzyszy stryj, Tomasz Bilewicz. Kmicic widząc w Radziwille obrońcę
kraju składa mu przysięgę wierności) Odbicie przez Zagłobę eskortowanych
oficerów (omamiony przez hetmana Kmicic staje po stronie zdrajcy, zaś pozostali
oficerowie zostają aresztowani i skazani na śmierć. Kmicic błaga dla nich o
łaskę i hetman zapewnia go, iż zostaną internowani w Birżach. Eskortuje ich
Roch Kowalski. Spryt i przebiegłość Zagłoby ratują im życie). Ocalenie
skazanego na rozstrzelanie Kmicica (rycerz próbuje zmusić Bilewiczów do wyjazdu
do Kiejdan, Wołodyjowski ratuje Oleńkę, ale nakazuje rozstrzelanie Kmicica.
Życie ratuje mu Zagłoba, który przejętych listów wiedział o wstawiennictwie pana
Andrzeja) Kmicic u Bogusława Radziwiłła(pobyt w Pilwiszkach uświadamia
Kmicicowi przewrotność Radziwiłłów, próbuje porwać Bogusława, ale sam ranny
ledwie uchodzi śmierci) Przełom duchowy Kmicica (Kmicic ukrywa się w lesie w
chacie smolarzy będącej teraz własnością Kiemliczów): przybiera nazwisko
Babinicz, wysyła listy do Janusza Radziwiłła, wypowiadając mu służbę (bracia w
zamian puszczą pogłoskę, jakoby to Kmicic postanowił porwać
króla i oddać go w
ręce Szwedów) i do Wołodyjowskiego, ostrzegając przed zdradą Radziwiłłów,
postanawia wyruszyć na Śląsk do króla Jana Kazimierza. Ostrzeżenie przez
Kmicica ojców paulinów (Kmicic podsłuchał rozmowę pomiędzy dowódcą wojsk
szwedzkich Wrzeszczowiczem a baronem Lisola o zamiarze zajęcia Częstochowy i
ograbienia Jasnej Góry. Obrona Jasnej Góry, Babinicz: 8 listopada pod mury
klasztoru przybywają wojska szwedzkie pod dowództwem Wrzeszeczowicza, który na
próżno próbuje skłonić zakonników do otwarcia bram, 18 listopada docierają
Szwedzi dowodzeni przez Millera, kolejne ich szturmy nie przynoszą rezultatów,
Babinicz wykazuje się ogromnym męstwem, dzielnością i zmysłem dowódczym czym
zdobywa przychylność księdza Kordeckiego, jeden z posłów ostrzega obrońców
przed ściąganymi z Krakowa działami burzącymi, Kmicicpod osłoną nocy wysadza
kolumbrynę prochem, ale dostaje się do niewoli. Tu zdrajca Kuklinowski
torturuje więźnia, ale ten przy pomocy braci Kiemliczów uchodzi cało, 25
grudnia Szwedzi przypuszczają ostatni szturm i odchodzą spod murów. Przeor,
przekonany o śmierci Kmicica, ujawnia jego prawdziwe nazwisko. Spotkanie
Kmicica z Janem Kazimierzem, powrót króla do kraju (król nieufnie podchodzi do
opowieści Babinicza, rusza jednak do kraju. Babinicz ciężko ranny w bitwie, w
której króla od szwedzkiej niewoli bronią górale, wyznaje swe prawdziwe
nazwisko). Śmierć Janusza Radziwiłła w Tykocinie (oblężony przez wojska
Sapiehy, pod jego dowództwem walczą Wołodyjowski i Zagłoba). Kmicic, z rozkazu
króla, na czele oddziału Tatarów, których chan przysłał na pomoc
Rzeczypospolitej . Ocalenie Anusi Borzobohatej (Zamojski, upatrzywszy sobie
Anusię Borzobohatą, dwórkę księżnej Wiśniowieckiej, każe odwieść dziewczynę do
Zamościa, ale planuje odbicie dwórki. Kmicic uniemożliwia spisek i odwozi
Anusię do Białej, skąd zostaje odesłana do Grodna. W drodze porywa ją jednak
Bogusław Radziwiłł i osadza razem z Oleńką w Taurogach). Bitwa pod Sokółka,
uratowanie Soroki przez Kmicica (Sakowicz podstępnie chwyta Sorokę i skazuje na
śmierć przez nabicie na pal. Kmicic na próżno błaga o uwolnienie przyjaciela,
wówczas zbuntowane oddziały radziwiłłowskie atakują Bogusława). Armia szwedzka
w klinie Wisły i Sanu. Bitwa pod Warką, zdobycie Warszawy, Prostki (Czarniecki
uniemożliwia wojskom szwedzkim dotarcie do obozu króla Karola Gustawa). Oleńka
u Bogusława w Taurogach (zakochany magnat na próżno stara się o względy Oleńki,
- pan Sakowicz próbuje swe plany miłosne zrealizować w stosunku do Anusi).
Walki podjazdowe Kmicica skierowane przede wszystkim przeciw wojskom
znienawidzonego Bogusława Radziwiłła (Kmicic zwycięża magnata w pojedynku, ale
wypuszcza go wolno obawiając się o życie Oleńki). Ucieczka Oleńki i Anusi do
Wołmionowicz (panny przy pomocy stryja Oleńki, p. Tomasza Bilewicza - dowodzi
zbrojnym oddziałem na Żmudzi - umykają z Taurogów). Ocalenie Wołomowicz przez
Kmicica (Sakowicz poszukując oddziału pana Tomasza przechwytuje list i atakuje
Wołomowicze. Wieś ocala Kmicic. Kiedy jednak ma zamiar powrócić i spotkać z
ukochaną, otrzymuje rozkaz wyruszenia na południe Polski, na wojnę z Rakoczym)
Ranny Kmicic w Lubiczu (Oleńka zamierza wstąpić do klasztoru, przypadkowo
spotyka ciężko rannego w wojnie węgierskiej 1657 r. Kmicica. Może przebaczyć
umierającemu, ale nie chce znać żywego). Rehabilitacja Andrzeja Kmicica
(podczas mszy w Upicie ksiądz odczytuje list królewski przywieziony przez
Wołodyjowskiego, w którym monarcha rehabilituje Kmicica).
Więcej recenzji na temat Potop