Odpowiedzi na pytania do tekstu Jana Parandowskiego
„Kochanowski – klasyk swojego wieku” część II/II 8). W okresie
odrodzenia ludzie odkrywali powoli inny, nieznany im dotąd świat. Europa stopniowo wydostawała się z ciemnych wieków średniowiecza, teocentryzm ustępował miejsca antropocentryzmowi, nadszedł czas powrotu do antyku, okres w którym to „znów” człowiek był najwyższą wartością, moment odrodzenia, najpiękniejszy epizod w historii naszego kontynentu.
Już w XV wieku Gianozzo Manetti pisał o ludzkiej godności i potędze, potędze żyjący wówczas wybitni uczeni utwierdzali go tylko w słuszności jego przekonań. Prawie 100 lat później w Polsce przyszedł na świat człowiek który w niedalekiej przyszłości miał zrzucić „na kolana” całą renesansową Europę.
Uważam, że Jan Kochanowski (bo o nim tu mowa) jest zdecydowanie najlepszym i najbardziej oryginalnym poetą doby odrodzenia.
Ten „geniusz swego wieku”, otrzymał dzięki pomocy księcia Albrechta bardzo staranne wykształcenie (na najlepszych ówczesnych uniwersytetach). Liczne podróże i wycieczki po Europie sprawiły, że po powrocie do kraju operował on jeżykiem znacznie przewyższającym możliwości poetyckie współczesnych mu pisarzy.
Kochanowski wprowadził m.in.: do literatury polskiej krótki, satyryczny utwór oparty na anegdocie, czyli fraszkę (które to chętnie pisał) oraz sonet. Gdyby nie on, to być może długo jeszcze nie znalibyśmy wiersza sylabicznego lub udoskonalonej formy przerzutni (która nie mieściła się już zawsze w jednej strofie, ale często dzielona była na dwie).
Jego twórczość była bardzo różnorodna i to nie tylko w zakresie formy, ale również treści. W swych dziełach dał najpełniejszy wyraz problematyk światopoglądowej i politycznej polskiego XVI – wiecznego humanizmu, od radosnej wizji uroków świata („Pieśni”), obywatelskiej publicystyki poetyckiej (poematy „Satyr”, „Zgoda”, pieśni patriotyczne, m.in.: „Pieśń o dobrej sławie”) i pochwały tradycjonalnej wsi („Pieśń świętojańska o sobótce”) po pesymistyczną refleksję nad przyszłością skłóconego wewnętrznie państwa (pierwsza polska tragedia renesansowa „Odprawa posłów greckich”).
Nie wolno również zapominać o tak znanych dziełach jak „Psałterz Dawidów” czy też (według mnie o jednym z najlepszych utworów Kochanowskiego) „trenach”, opisujących nie tylko żal i smutek po śmierci ukochanego dziecka ale i problemy filozoficzne, moralne i religijne.
Poeta co prawda wzorował się (jak większość ówczesnych pisarzy) na charakterystycznej metaforyce, wiążącej przeżycia ludzkie ze światem natury Horacego ale mimo to twierdzę, że jest on najbardziej oryginalnym, pomysłowym i twórczym mistrzem pióra okresu odrodzenia. Kochanowski wkładał w swoją twórczość całe swoje serce i duszę, co pozwoliło mu żyć wiecznie w umysłach czytelników na całym świecie.