LALKA POWIEŚĆ ROMANTYCZNA I ROMANTYZM PRZEKRACZAJĄCA
Lalka Bolesława Prusa została napisana w epoce pozytywizmu, jednak
jej wątki sięgają także okresu romantyzmu. Romantyzm odwołuje
się do uczuć, wiary oraz wyobraźni odbiorcy, zaś w pozytywizmie dopatrzeć można się powrotu do łask niektórych cech oświeceniowych. Główne założenia tej epoki to: praca, wiedza i wysiłek w nie włożony.
Jednym z wątków romantycznych zawartych w Lalce jest szalona, niepohamowana miłość Wokulskiego do Izabeli Łęckiej. Była to miłość od pierwszego wejrzenia ze strony Wokulskiego (w teatrze-spotkanie z Izabelą, pierwsze prawdziwe i gorące uczucie). Miłość ta była platoniczna, nieszczęśliwa. Wokulski bez reszty pogrążył się w zabiegach o względy ukochanej. Jako charakterystyczny romantyczny kochanek nie słucha głosu rozsądku i jak to bywa w tego typu powieściach przeżywa gorzkie rozczarowanie. Inną cecha romantyczną „Lalki” jest porzucenie nauki przez Stanisława i wzięcie udziału w powstaniu styczniowym. Natomiast w pamiętniku starego subiekta zauważa się te same cechy, gdyż Rzecki i August Katz wzięli udział w powstaniu na Węgrzech. Dla nich najważniejsza była walka o wolność niezależnie od ceny. Ważną cechę romantyczną w utworze są samobójstwa. W „Lalce” mamy do czynienia z samobójstwem Katza po upadku powstania oraz chęcią popełnienia samobójstwa przez Wokulskiego, a także nieszczęśliwa miłość Szunana, który po śmierci swojej narzeczonej targnął się na własne życie, wypijając chloroform (jednak został uratowany przez przyjaciela). Również Ignacy Rzecki w młodości przeżył zawód miłosny, dlatego nigdy się już nie ożenił. Postać ta jest największym romantykiem, gdyż często „buja w obłokach”, żyje mrzonkami, przez co uważany jest za dziwaka, a także w swych wyobrażeniach wierzy w następcę Napoleona, marzy o wyprawie przed śmiercią w miejsca, gdzie był w czasie powstania.
Z drugiej strony mamy cechy pozytywistyczne takie jak wiara Stanisława w moc nauki (przygotowywanie się do Szkoły Głównej na studia). Było to niezwykłe u „zwykłego” subiekta. Wokulskiemu udało się dostać na studia, lecz zrezygnował z nich, aby wziąć udział w powstaniu, ale po zesłaniu wykorzystał fakt przebywania w otoczeniu inteligencji polskiej i pogłębiał wiedzę. Pozytywizm objawia się w chęci zdobycia Izabeli poprzez ofiarowanie ukochanej pieniędzy za kamienicę oraz obsypywaniem jej prezentami, przez Wokulskiego. Mimo swego wielkiego uczucia do Izabeli, Wokulski wyjeżdża do Paryża, gdzie spotyka profesora Geista, którego nie tylko wspomaga finansowo, ale też bierze udział w jego badaniach. Oprócz Stanisława typowymi postaciami pozytywistycznymi w Lalce są: Ochocki (chęć skonstruowania maszyny latającej), Szuman (prowadzenie badań nad ludzkimi włosami) oraz Geist (wynalezienie metalu trzy razy lżejszego od wody oraz cheć stworzenia nowej ludzkości). Pozytywizm to poświęcanie się nauce, chęć skonstruowania wynalazków, które przyszłym pokoleniom ułatwią życie.
„Lalka” jest utworem skomplikowanym, łączy w sobie cechy obu epok. Prus przedstawił ten problem na przykładzie swoich bohaterów i ich losów. Rześkiego jako ostatniego romantyka, Wokulskiego jako człowieka epoki przejściowej, Ochockiego Ochockiego studentów jako ludzi reprezentujących przyszłość, zaś Izabelę Łęcka, kobietę poszukującą mężczyzny idealnego.