REFORMACJA I KONTRREFORMACJA W POLSCE Przez niemal całe
średniowiecze, od Lizbony, po wschodnie krańce chrześcijańskiej europy
występowały różnego rodzaju
anty – kościelne, anty – chrześcijańskie i
anty – papieskie wystąpienia. Zwolennicy tych wystąpień kwestionowali
miedzy innymi prawo papieży do władania nad światem chrześcijańskim,
które wcześniej czy później udało
się Watykanowi pokonać. Wyjątek
stanowiły Czechy, w których na pewien czas zatryumfował husytyzm.
Dopiero w XVI wieku, kryzys wewnętrzny, nurtujący od dawna
Kościół katolicki doprowadził w wielu krajach Europy do powstania niezależnych
organizacji kościelnych, które to wydarzenia dały początek Owe
wydarzenia dały początek reformacji. Jej przyczyn w Polsce należy
doszukiwać się w demoralizacji części duchowieństwa, które dążyło do
zdobywania dóbr materialnych. Ponadto oświata podporządkowania
Kościołowi nie gwarantowała w XVI wieku wszechstronnego wykształcenia,
a szlachta sprzeciwiała się również jurysdykcji kościelnej, której
podlegał każdy bez względu na wyznanie. Mieszczaństwo uważało również,
że potępiający lichwę kościół ogranicza możliwości wzbogacenia się, a
uiszczane przez kościół dziesięciny i świętopietrze ograniczało dochody
szlachty, której niechęć do duchowieństwa budziły również nadawane im
przywileje. Należy jednak zastrzec, że wymienione wyżej przyczyny nie
występowały w Polsce z takim nasileniem, jak np. w Niemczech, gdzie
reformacja poczyniła znaczne postępy. Do Polski docierały różne
nurty reformacji. Bracia czescy stanowili pozostałość po religii
husyckiej, ich główne ośrodki mieściły się w Wielkopolsce, a żyli oni
we wspólnotach i utrzymywali się z pracy fizycznej. Kalwinizm z kolei
rozwinął się głównie w Wielkopolsce, Litwie i Małopolsce i szczególnie
popularny był wśród szlachty. Kalwini sekularyzowali dobra Kościoła
katolickiego i chcieli całkowitego oddzielenia Kościoła od papiestwa,
dążyli też do utworzenia w Rzeczpospolitej Kościoła Narodowego. W
latach 1562 – 1565 nastąpił podział na dwa rozłamy: większy – kalwinizm
i mniejszy – arianizm. Kalwini stanowili trzon ruchu egzekucyjnego.
Luteranizm rozprzestrzeniał się głównie w miastach w których mieszkała
duża liczba ludności niemieckiej – miastach Prus Królewskich i
Wielkopolski, najbardziej popularny był wśród mieszczaństwa. Arianie
czyli anty trynitarze lub bracia polscy, był to swego rodzaju odłam
kalwinizmu, który odrzucał dogmaty o trójcy świętej i boskości Jezusa
Chrystusa: arianie głosili umiłowanie bliźnich i równość wszystkich
ludzi wobec Boga, pociągało to za sobą odrzucenie wojny jako środka
osiągnięcia celu i zniesienie podziałów społecznych wśród
współwyznawców. W Rzeczpospolitej istniało hasło – państwo bez
stosów. Występowała tutaj ogromna tolerancja religijna. W 1570
roku zawarto ugodę sandomierską czyli porozumienie między poszczególnymi
nurtami polskiej reformacji. Przygotowano projekt konstytucji, w której
zawarto postulaty polskich protestantów dążących do równouprawnienia z
katolikami. Między innymi postulowano: wolność wyznania, zniesienie
jurysdykcji kościelnej w odniesieniu do osób świeckich i zniesienie
zaległych dziesięcin. Protestanci mieli je przedłożyć pod głosowanie
izby poselskiej. W 1573 roku podpisano na sejmie konwokacyjnym
akt konfederacji warszawskiej, która to wprowadziła wieczny pokój
między różniącymi się w wierze, zaś wolność sumienia i wyznania została
zapisana w konstytucjach sejmowych i artykułach henrykowskich; była
obowiązującym prawem. Konfederacja warszawska była jednym z
najwybitniejszych osiągnięć polskiej demokracji szlacheckiej – w
czasach gdy na zachodzie europy toczyły się walki religijne, u nas
zagwarantowano prawnie tolerancję religijną. Jej ujemnym zjawiskiem
była jednak narastająca nielojalność mniejszości religijnych wobec
państwa, poszukiwanie przez nie protektorów za granicą(np. kolaboracja
arian w czasie potopu) Kontrreformacja w Polsce nastąpiła w 1564
roku, poprzez sprowadzenie przez kardynała Stanisława Hozjusza zakonu
Jezuitów w 1564 roku, która skutecznie oddziaływała poprzez wpływy na
dworze królewskim, zwłaszcza Zygmunta III Wazy, kolegia kontrujące ze
szkołami protestantów. Coraz bardziej nasilały się zjawiska konwersji,
czyli nawracania na katolicyzm z reformowanych religii. Miały też
miejsce tumulty i zamieszki anty reformacyjne, których efektem było
wprowadzenie reformy trydenckiej i uzdrowienie sytuacji wewnętrznej
Kościoła katolickiego, czego częścią było wprowadzenie obowiązku
wizytacji biskupów w diecezjach i wprowadzano metryki parafialne.
W 1596 roku podczas unii brzeskiej podporządkowano kościół prawosławny
w RP papieżowi. Powstał też Kościół unicki i greckokatolicki.
Prawosławnych, którzy odmówili przyjęcia unii pozbawiono praw
politycznych, a cerkiew części majątku.
Więcej recenzji na temat REFORMACJA I KONTRREFORMACJA W POLSCE